Het Biviere van Gela is een van de plaatsen waar Sicilië de waarde van vochtige milieus voor het leven van vogels toont. Het ligt tussen Gela en de monding van de Dirillo, in een gebied dat het meer, zijn oevers en nabije milieus zoals duinen en vochtige zones omvat. Wie zonder voorbereiding aankomt, ziet misschien slechts een uitgestrekt wateroppervlak en rietvelden; wie beter kijkt, ontdekt een weefsel van ruimtes met verschillende dieptes, vegetatie en functies. Het meer is een rustplaats voor vele trekkende soorten en in sommige seizoenen een overwinteringsgebied. Het belang ervan ligt dan ook in de verbinding met routes die de grenzen van Sicilië ver overschrijden.
Eenden en reigers
De eenden behoren tot de meest herkenbare vogels van het Biviere, maar vormen allesbehalve een uniforme groep. De tafeleend duikt om voedsel te zoeken; smient, krooneend, pijlstaart, wilde eend en slobeend benutten op verschillende manieren de ondiepere wateren. De slobeend onderscheidt zich vooral door zijn grote snavel die geschikt is om water te filteren. Kijken hoe ze zich voeden helpt te begrijpen waarom het meer zowel open zones als beschutte, begroeide randen nodig heeft. Een groep die van ver wordt gezien lijkt misschien te bestaan uit identieke dieren; een verrekijker maakt het mogelijk silhouetten en gedrag te herkennen zonder hen te dwingen zich te verplaatsen. De determinatie ontstaat zo uit de observatie van het habitat, niet uit een lijst namen die vóór het bezoek is geleerd.
In het voorjaar ontvangt het Biviere ook reigers, kleine zilverreigers en ralreigers. Minder algemene soorten kunnen opduiken, waaronder de roerdomp, de zwarte ibis en de witogeend; in sommige periodes komen ook de sterns. Een dergelijke uitgebreide lijst moet worden geïnterpreteerd als een aanwijzing voor de verscheidenheid aan habitats, niet als een lijst om op één dag af te vinken. Het succes van de observatie hangt af van veranderlijke factoren: water, seizoen, wind, tijdstip en rust van de plaatsen. Zelfs als een zeldzame soort niet verschijnt, maakt de doortocht van een reiger tussen twee rietvelden of een stern die over het wateroppervlak scheert de rol van het meer zichtbaar.
Rietkragen en waterplanten
De zones met riet en lisdodde zijn essentieel. Ze bieden beschutting en nestplaatsen aan vogels die veel vaker verborgen blijven dan dat ze zich tonen. Tot de soorten van het rietland behoren de grote karekiet en de rietzanger, naast meerkoeten, waterhoentjes en dodaars. Naar de roepen luisteren kan doeltreffender zijn dan proberen met de blik door het rietveld te dringen. De verticale stengels beschermen de nesten, maar vormen ook een milieu van insecten en kleine organismen waarvan andere dieren afhankelijk zijn. Daarom is de begroeide rand geen lege ruimte die het zicht op het meer belemmert: het is een van zijn levendigste delen.
Het watermilieu zet zich onder het oppervlak voort. In het water groeien ondergedoken planten; langs de ondiepere randen staan biezen en tamarissen. Deze elementen vormen plaatsen om te foerageren en te schuilen. Een verandering van het waterpeil kan modderige oevers blootleggen die nuttig zijn voor bepaalde vogels en andere juist onder water zetten. Ook droge of regenachtige seizoenen veranderen de verhouding tussen open water en vegetatie. Wie vaker naar het Biviere terugkeert, kan juist deze beweeglijkheid van het landschap waarnemen. Een foto die in de ene maand is gemaakt, beschrijft niet noodzakelijk wat men in de volgende maand zal aantreffen, en deze variabiliteit is deel van het natuurlijke functioneren van het vochtige gebied.
Duinen, weiden en andere dieren
Rond het meer treft men vochtige graslanden, tamarissen, orchideeën, tijm en rozemarijn aan; richting de kust verschijnen duinen met planten die aan zand zijn aangepast, waaronder de witte brem en de strandcentaurie. De nabijheid van zulke verschillende milieus verklaart waarom het reservaat niet kan worden begrepen door alleen naar het water te kijken. De duinen filteren de relatie met de zee, de graslanden ondersteunen insecten en bloei, de struwelen bieden beschutting. De overgang van het ene milieu naar het andere is snel maar betekenisvol. Een pad dat de gemarkeerde routes respecteert, maakt het mogelijk planten te vergelijken zonder bodems en moeilijk te vinden nesten te beschadigen.
De landfauna completeert het beeld met vossen, konijnen, wezels, reptielen, amfibieën en libellen in het gebied. Grote waarnemingen trekken de aandacht, maar de libellen die het water patrouilleren of de amfibieën in de poelen vertellen op even concrete wijze over de kwaliteit van het systeem. In de zomer kan men de rotslijster tegenkomen, verbonden met open ruimtes en bijzondere omstandigheden. Elke soort voegt een aanwijzing toe over het functioneren van het mozaïek: sommige hebben permanent water nodig, andere modder, weer andere nabije droge zones. Het behoud van het Biviere vereist dat deze verscheidenheid in stand wordt gehouden, niet alleen het centrale wateroppervlak.
Wie komt en wie blijft
Het bezoek maakt een beslissend onderscheid duidelijker: het Biviere herbergt niet altijd dezelfde vogels. Sommige komen tijdens de trek, andere brengen er de winter door; weer andere vinden in het rietveld een plaats om te nestelen. De modderige oevers, het open water en de dichte vegetatie ondersteunen verschillende fasen van deze levens. Het noteren van het seizoen, het waterpeil en het gedrag van de dieren maakt het mogelijk te begrijpen waarom een voorjaarswaarneming kan verschillen van een winterwaarneming. Op de toegestane plaatsen blijven en afstand bewaren beschermt juist de tijd die de vogels hier doorbrengen om te eten of te rusten. Het meer lijkt op de kaart stil te liggen, maar het is een etappe van reizen die de Middellandse Zee doorkruisen.
Foto: Codas · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons










































